.

wtorek, 11 marzec 2014 18:09

O Zbydniowie

Zarys historyczny Zbydniowa

Zbydniów -to wieś, leży na trasie Stalowa Wola - Sandomierz,  na terenie powiatu stalowowolskiego, w  województwie podkarpackim, w Gminie Zaleszany. Jest jednym z 13 sołectw na terenie gminy o powierzchni 983 ha, jest drugą pod względem powierzchni wsią gminną, zamieszkuje ją ok.1200 osób. Historia wsi związana jest z historią rodu Horodynskich,właścicieli Zbydniowa od XIX wieku do 1943r.

Zbydniów wywodzi się od imienia Zbigniew. Jest to nazwa miejscowości rodzaju patronicznego, często występująca w nazewnictwie starych miejscowości. Tak też jest i ze Zbydniowem.
Przez całe wieki wieś leżała bezpośrednio nad Sanem, a właściwie nad jednym z głównych koryt rzeki. Na równinnym terenie pociętym rozlewiskami rzecznymi występują niewielkie
wyniosłości o deniwelacji ok. 1 do 3 metrów, z których jedną zajął dwór, a pozostałe wieś w okolicy dzisiejszych dzielnic wsi: Piasek, Dąbie, Kółko, Szkoła, Ligaw. Lokalizacja wsi nad dużą rzeką oraz na północnym skraju lasów w Puszczy Sandomierskiej dawała mieszkańcom możliwość korzystania z tego dobra. Dlatego też od najdawniejszych czasów historycznych teren wsi zamieszkany był przez ludność trudniącą się rybołówstwem i myślistwem. Zbydniów od najdawniejszych czasów pelnił funkcję ośrodka osadniczego dla okolicznych wsi, które powstały później jako osiedlane wolnizny (Dzierdziówka, Majdan Zbydniowski, a może i Kotowa Wola.) Od połowy XIV wieku Zbydniów występuje jako ośrodek dóbr królewskich, rządząc się prawem niemieckim i posiadając sołtysa z wydzielonym łanem sołtysim. Prawdopodobnie już od wczesnego średniowiecza wieś odchodziła od pierwotnej gospodarki opartej na rybactwie i łowiectwie, a w wyniku karczowania nadrzecznych lasów łęgowych stawała się wsią typowo rolniczą. Świadczy o tym urbanistyczny układ zabudowy wsi w typie okolnicy, charakterystyczny dla wsi formowanych w średniowieczu oraz niwowy układ pól, który zachował się do czasów dzisiejszych. Jak daleko sięgają początki historyczne Zbydniowa? Z pewnością przynajmniej do XII wieku. Danina dziesięciny oddawana była - do XIX wieku - plebanowi kościoła św. Wita w Gorzycach, który powstał w XII w., nie zaś plebanowi kościoła św. Mikołaja w Zaleszanach, który powstał ok. 1270 roku i od początku swego istnienia był kościołem parafialnym dla Zbydniowa. Taki układ potwierdza, że Zbydniów istniał jeszcze przed powstaniem parafii w Zaleszanach. Jan Długosz w 2 połowie XV wieku wymienia Zbydniów jako wieś królewską posiadającą 14 kmieci gospodarujących na 43,5 łanach roli, 4 zagrodników z rolą, 4 komorników z bydłem, 6 komorników bez bydła oraz 2 rzemieślników. We wsi był również oddzielny łan sołtysi. Cała królewszczyzna Zbigniew była oddana przez długi okres czasu w zastaw różnym rodzinom szlacheckim za pożyczki pieniężne zaciągnięte przez skarb królewski. W roku 1408 król Władysław Jagiełło, szykujący się do wojny z Krzyżakami, dał w dzierżawę Zbigniew w zastaw za pożyczkę Krystianowi Ostrowskiemu.Następnie królewszczyzna Zbigniew była w posiadaniu możnych rodów Rzeczypospolitej, też jako zastaw. Posiadali ją m. in. Filrejowie z Dąbrowicy i Leszczyńscy z Baranowa, od których na mocy przywileju królewskiego wydanego 27 marca 1607 roku w Krakowie dzierżawę przejęli średniej zamożności szlachcic sandomierski Walenty Czermiński i jego syn Ignacy, jako zwykli dzierżawcy królewszczyzny. Rodzina Czermińskich posiadała Zbydniów przez kilkadziesiąt lat, aż do drugiej połowy XVII wieku. Wtedy to wielkie królewszczyzny w starostwie sandomierskim przejęli książęta Lubomirscy, którzy trzymali je przez 120 lat do końca I Rzeczypospolitej szlacheckiej. W II poł. XVIII wieku właścicielem Zbydniowa był Jerzy Dembiński. Od końca XVIII w. Zbydniów należał do rodziny Horodyńskich. Ok. 1797 r. majątek nabył Dominik Horodyński ożeniony z Kunegundą Brochowską, a po nim gospodarowali w nim jego dwaj synowie: Onufry (ur. 1798) i Bogusław (1802-1866). W latach 1798-1806 Horodyńscy wznieśli dwór, który istnieje do dzisiejszego dnia, i założyli park romantyczny w typie angielskim z sadzawką. To właśnie z tej wsi 19 marca 1833 roku wyruszyła za San do Królestwa Polskiego wyprawa pułkownika Józefa Zaliwskiego mająca na celu wzniecenia powstania w zaborze rosyjskim. Uczestnikami tej wyprawy byli ówcześni właściciele Zbydniowa, bracia Bogusław i Onufry Horodyńscy. Ujęci, zapłacili za to długoletnim więzieniem - Onufry zmarł we Lwowie, a Bogusław, po kilku latach spędzonych w więzieniach w Kuffsteinie i Spielbergu, został zesłany do Lublany, skąd powrócił w roku 1844. W następnych latach dobra w Zbydniowie należały najpierw do najstarszego syna Bogusława Horodyńskiego i Zofii z Wierzbickich (1825-1900), Bogusława Onufrego (1850-1896), ożenionego z Antoniną z Podleskich, a następnie do młodszego, Zbigniewa (1851-1930), ożenionego z Marią z Podleskich (1861-1933).
Ostatnim właścicielem był syn Zbigniewa i Marii Horodyńskich, Zbigniew Bogusław Horodyński (1887-1943), który wraz z żoną, Zofią z Gieczewiczów (1892-1943), i innymi członkami rodziny Horodyńskich został zamordowany przez SS w Zbydniowie dnia 24 czerwca 1943.

O historii rodu Horodynskich mozna dowiedziec sie ze strony Stowarzyszenia Dar Serca dzialajacym przy Poblicznej Szkole Podstawowej w Zbydniowie im Rodziny Horodynskich - www.darzbydniow.dbv.pl

 

Czytany 3092 razy Ostatnio zmieniany wtorek, 28 kwiecień 2015 11:43

Kalendarz

listopad 2017
npwścps
1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930
grudzień 2017
npwścps
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

Licznik odwiedzin

Dzisiaj9
Wczoraj120
Ten tydzień129
Ten miesiąc2528
Razem72558

Currently are 79 guests and no members online

Poczta